Tayyar Ateş,
yeminli mali müşavir,bağımsız denetçi
1960 Kozan doğumlu,A.Ü.S.B.F. mezunu,halen mesleğini sürdürmekte.
“ortak politikalar mutabakat metni” nin vergi bölümü heyecan uyandırıyor mu?
6 siyasal partinin oluşturduğu millet ittifakı üyesi siyasal partinin oluşturduğu “ ortak politikalar mutabakat metni “ 30.01.2023 pazartesi günü ankara’da kamuoyu ile paylaşıldı.toplumda büyük umut ve heyecan dalgası yaratan bu metin muhasebe ve vergi alanındaki yıllardır bekleyen karmakarışıklığı ve sıkıntıları giderebilecek atılganlıkta olacak mıydı? Mevzuat yalınlaştırılarak meslek üyelerine asıl işlerini yapmalarını sağlayacak bir düzenleme öneriliyor muydu? yurttaşlar ve kurumlar artık muhasebe ve vergiyi çetrefilli ve boşa giden enerji alanı olarak artık görmeyecekler miydi? onlarca dolaylı vergi kanunu kaldırılıp yanlızca bir adet KDV kanunu ile sistem basitleştirilemez miydi? bunun oranı da tüm mal ve hizmetlerde % 10 gibi bir oranı esas alarak istisna ve muafiyetlerin sınırına dek kaldırılıp mevzuatın usandırıcı boşa giden sıkıntılarından kurtulmak ufukta gözükecek miydi?gelir ve kurumlar vergi kanunları tek bir kazanç vergisi kanununa dönüştürülerek gereksiz ve işe yaramayan hantallıklardan kurtulamaz mıydı? gibi yüzlerce soru ile ortak metin incelendi ve görüldü ki sorulara yine kökten ve atılgan bir bakış açısı ile yanıt verilemiyordu .
Seçimlerde kazanmayı hedefleyen bir anlayışın vergi ve muhasebe alanındaki önerileri de sarsıcı ve sokaktaki insanı rahatlatıcı yeniliklerle donatılmış olması beklenirdi. kökten ve sonuç yaratıcı, üretici insanın önünü açabilecek yüksek şiddetteki önerilerle insanları fethetmek olanaklı olabilirdi.suya sabuna dokunmadan köklü değişiklikler yapmayı göze almadan bunun olması çok zor.her kişi ve kurum dolaylı veya dolaysız vergi mükellefi,kolaylaştırıcı ve basitleştirici vergi ve muhasebeyi çok zaman ve enerji harcanmayansevimli bir alana dönüştürebilme azim ve cesaretini gösterebilen iktidar adayı bir anlayış seçimin yeneni olmayı da fazlasıyla haketmiş sayılabilir oysa.
Sonda söyelenmesi gerekeni hemen ifade edelim muhasebe ve vergi alanındaki rahatlatıcı ve ferahlık sağlaması beklenen ne sorunların tamamı ne de çözüm önerileri esaslı biçimde ortada gözükmemektedir.hayal kırıklığı olarak tanımlanabilecek bu eksiklik ve maslahatçı anlayışın gürbüz yenilikçi ve köklü bir anlayış ile değiştirilmesi ile içine sokulan hayal kırıklığı ortadan kaldırılmış olabilir.
244 sayfalık bu metnin 81-82.sayfalarında yer alan
IV. EKONOMİ, FİNANS ve İSTİHDAM / vergi
Bölümünde yer alan hükümleri kendi merceğimizden irdelemeye çalışacağız.
İlk metin
mutabakat metninde yer alan hükümler parantez içi bölümdeki italik harflerle
olan bölüm kişisel çözümlememizi ifade etmektedir.
• Saydam Mevzuat
Saydam Uygulama
Öngörülebilir Vergi Yükü
Geniş Vergi Tabanı
Vergi Yükünün Adil Dağılımı
Vergide Yeşil Dönüşüm
Ekonomik Etkinlik
Etkili ve Tarafsız Denetim
prensiplerine dayalı kapsamlı bir vergi reformu gerçekleştireceğiz.
( hükmü yer almakta bu isabetli ve doğru ilkelerin özlü açık ve net tanımının yapılmış olması çok yerinde olurdu.)
• Vergi
Konseyi’nin adını “Ulusal Vergi Konseyi” olarak değiştirecek, daha kapsayıcı ve
etkin
hale
getireceğiz.
( daha kapsayıcı ve etkinlik halinin ayrıntısı nedir ? )
• Vergi sistemini
yatırımı teşvik eden bir yapıya kavuşturacak, teşvikli yatırımlarda vergi
indirimini daha yalın ve yönetilebilir hale getireceğiz.
( vergi sistemi teşvik “özendirme” öğesi olmaktan çıkarılmalı. Yatırımın arttırılması ve/veya diğer hangi alanda olursa olsun hedeflenen iyileşmelerin sağlanmasının özendirilmesi tek bir kurumca yerine getirilirse ekonomik etkinlik sağlanabilir ve denetlenebilir )
• Vergi
istisna ve muafiyetlerini gözden geçirerek en aza indireceğiz.
( tüm vergi kanunlarında yer alan vergi istisna ve muafiyeti tümden kaldırılmalı. Teknik olarak uygulanması gereken KDV ihracat istisnası kalabilir )
• Teşvik,
istisna, muafiyet ve indirim yollarıyla tahsilinden vazgeçilen vergi tutarları
yanında
vazgeçmenin
ekonomik ve sosyal gerekçeleri ile etkilerine ilişkin analizleri kapsayan Vergi
Harcamaları
Raporu’nu, Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifiyle birlikte TBMM’ye sunaca-
ğız.
( vergi kanunlarındaki vergi istisna ve muafiyetler tümden kaldırılınca buna gerek kalmayacak )
• Beyana
tabi gelir unsurlarının kapsamını genişletecek, böylece dolaylı vergilerin
ağırlığını
azaltan bir
vergi yapısı tesis edeceğiz.
( gelir unsuru diye bir ayrım zaten gereksiz.şu anda gelir vergisi kanunumuzda yer alan Ticari, tarımsal,serbest meslek,ücret,menkul sermaye, gayrimenkul sermaye iradı,diğer kazanç ve iradlar gibi ayrım tümden kaldırılmalı yanlızca her türlü gelir ve kazancı kapsayan ve tanımlayan “KAZANÇ” demek yeterli olacaktır.gerçek kişi ve kurum ayrımı da kaldırılarak yanlızca kazanç vergisi kanunu yeterli olacaktır. )
• Çalışanlar
üzerindeki vergi ve sigorta prim yükünü indireceğiz.
( çalışanları desteklemek “ÖZENDİRME KURUMU “ eliyle gerçekleştirilebilir.vergi kesinlikle politika aracı olmamalı,her canlı üzerine düşen vergisini önce ödemeli, vergi verme görevini yapmalı , hakettiği özendirme bedelini mahsuplaşma olmadan ayrıca elde etmelidir.teşvik/özendirme maddi ödeme olarak hakeden kişi ve olaylara doğrudan ödenmelidir.bu sistemde desteğe muhtaç kişi ve konunun sahibi kişi ve kurum vergisini ödeyerek yurttaş bilincini kazanacak özendirme/teşvik miktarını ayrıca maddi ödeme olarak almış olacaktır.)
•
Ücretlilerin Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’uncu maddesinde yer alan eğitim,
sağlık harcama-
ları gibi
indirim unsurlarını matrahlarından indirebilmelerine imkân sağlayacağız.
( tüm , kazanç elde eden mükelleflere bu olanak sağlanmalı. )
• Tarım
sektöründe kullanılan mazottaki ÖTV yükünü kaldıracağız.
( yeni istisna ve muafiyet getirici hüküm kabul edilmemeli. Özendirilecek ve durumu iyileştirilecek kesimlere sağlanacak teşvik/özendirme tutarı maddi olarak “ÖZENDİRME KURUMU “ ca ödenmelidir.)
• İşyeri kira ödemelerinde stopaj oranını sıfırlayacağız.
( vergi kanunlarında yer alan işyeri kira ödemelerindeki tevkifat/stopaj değil tüm tevkifat/stopaj uygulamaları kaldırılmalıdır )
• İlk kez
konut alımında tapu harcı almayacağız.
( ilk kez konut alanları desteklemek ve özendirmek istiyorsanız vergi mekanizmasının kural bütünlüğünü bozmaya girişmeyeceksiniz.başvuracağınız mekanizma “ ÖZENDİRME KURUMU “ eliyle özendirmek istediğiniz ilk kez konut alanlara desteğinizi maddi olarak ödeme yapmanız gerekecek,istisna yaratmadan .)
• Her türlü
eğitim ve öğretim hizmetinden alınan KDV’yi indireceğiz.
( eğitim ve öğretim hizmetinden yararlananları desteklemek ve özendirmek istiyorsanız vergi mekanizmasının kural bütünlüğünü bozmaya girişmeyeceksiniz.başvuracağınız mekanizma “ ÖZENDİRME KURUMU “ eli ile maddi ödeme uygulaması olacaktır.
• Ticaret ve
üretim üzerinde yük oluşturan ve kayıtlı ekonomiyi cezalandırıcı niteliğe
dönüşen
işlem
vergilerini azaltacağız.
( çok doğru bir yaklaşım;işlem vergilerinin çok büyük bölümünü kaldırmak gerekli örneğin damga vergisi , harçlar gibi. geriye yanlızca bir dolaylı vergi kanunu olarak KDV kalabilir. ÖTV de kaldırılmalı.)
• Emlak
vergisinde, vergiye esas değer karmaşasına ve makul olmayan artışlara son
verece-
ğiz.
( çözümün nasıl olacağını belirlenmiş olsaydı keşke .)
• Değer
artış payı ve imar rantlarına ilişkin diğer düzenlemeleri gözden geçirecek,
kentsel
rantları
kapsamlı ve etkili bir biçimde vergilendireceğiz.
( çözümün nasıl olacağını belirlenmiş olsaydı )
• Kripto
varlıklar ve yeni gelişen dijital mecraların etkin bir şekilde
vergilendirilmesini sağla-
yacağız.
( çözümün nasıl olacağı belirlenmiş olsaydı )
• 2050 yılı
Net Sıfır Karbon Emisyonu hedefimiz doğrultusunda yeşil vergileri öne çıkaran
bir
dönüşüm
gerçekleştirecek, elde edilen gelirleri özel sektörün yeşil dönüşüm
yatırımlarını
desteklemede
kullanacağız.
( belirli verginin belirli hedefe özgülenmesi bugünkü kamu kaynak bulma ( maliye ) anlayışımıza göre pek olanaklı bulunmamakta.bütçenin genellik ilkesinin bozulması anlamına gelen bu öneri isabetli ve doğru gözükmemekte. “bütçenin genellik ilkesinin ihlali anlamına gelen birçok örnek bulunmakta mutabakat metninde.bunlardan bazıları;
Turizm
Otellerden
alınan konaklama vergisinin büyük bir kısmını, kentin tanıtımında ve turizminin
geliştirilmesinde
kullanılmak üzere yerel yönetimlere bırakacağız.
Kentleşme ve Afet Yönetimi
Toplanan afet vergilerinin, afetin zararlarını azaltacak tedbirler ve afet sonrasındaki normale dönüş ile rehabilitasyon çalışmaları için harcanmasını sağlayacağız.)
• Gelir ve
kurumlar vergileri kanunlarında yeşil yatırım ve yeşil finansmanı teşvik edecek
dü-
zenlemeleri
yapacak, yeşil yatırımlarda zarar mahsup süresini daha uzun, amortisman sü-
resini ise
daha kısa belirleyeceğiz.
( belirli verginin belirli hedefe özgülenmesi bugünkü maliye anlayışımıza göre pek olanaklı bulunmamakta.bütçenin genellik ilkesinin bozulması anlamına gelen bu öneri isabetli ve doğru gözükmemekte . yeşil yatırım yapacakları desteklemek ve özendirmek istiyorsanız başvuracağınız mekanizma “ ÖZENDİRME KURUMU “ eliyle maddi ödeme yapmak olacaktır.)
• Motorlu
taşıtların ilk iktisabında ödenen özel tüketim vergisini, yeşil vergi
politikaları çerçe-
vesinde
yeniden düzenleyeceğiz.
( motorlu taşıtları ilk kez edinenleri desteklemek ve özendirmek istiyorsanız vergi mekanizmasının kural bütünlüğünü bozmaya girişmeyeceksiniz.başvuracağınız mekanizma “ ÖZENDİRME KURUMU “ olacaktır.)
• Vergi
denetimini iş dünyası üzerinde siyasi baskı kurmanın bir aracı olmaktan
çıkaracak,
Gelir
İdaresi’ni uygulamada özerk hale getirecek ve performans denetimine tabi
olmasını
sağlayacağız.
(vergi denetimi mükelleflerin tümünü kapsamalı,sayısal mekanizmalarla her mükellef sürekli gözden geçirilebilir.)
• Dijital
muhasebe uygulamasını yaygınlaştıracak, vergi denetim ve inceleme işlemlerinin
elektronik
olarak yapılmasını sağlayacak, dijital vergi dairelerinin sayısını artıracağız.
( sayısal vergi dairesi açmaya gerek yok,bilgi işlem sistemi merkezden sayısal denetim ve gözden geçirmeleri sağlayabilir.muhasebenin sayısallaştırılarak kolaylaştırılması önemli.muhasebe işlemlerinin olabildiğince azaltılması ve mükelleflerin muhasebe görevlileri üzerindeki adeta bedelsiz angaryaya dönüşmüş iş ve işlemlerin azaltılması çok ivedi bir uygulama olmalıdır.muhasebe görevlilerinin görev tanımı yapılarak hesap tutma ve kayıt işlevi en az zaman ve çabayı gerektiren bir düzeye getirilmeli aslolan mükellefin başarılı ve verimli bir işletme olmasını sağlayacak sağlıklı işletmecilik mekanizmalarının kurulması ve verimli işletilmesini sağlamasıdır.meslek mensubu smmm ve ymm’ler meslekelrini severek yapar durumda olmaktan uzun yıllar önce çıktığı düşünülürse çok ivedi köklü çözüm önerilerinin ortaya konması beklenirdi.maliye bakanlığının usandırıcı ve fazladan kendi yapması gereken işlemleri mükellef ve meslek mensubuna yaptırmaya alışmış olması ortamı sürekli gergin tutmaktadır.kamu verimli çalışmazken mükellef ve mükellef temsilcisi meslek mensubundan eksiksiz ve çok üstün biçimde işlemleri zamanında yapması şart koşulmaktadır.hem mevzuat basitleştirilip işlemleri yapmak kolaylaştırılmazken bu topluluk sürekli zora işleri kısa zamanda başarması beklenmektedir.)
• Ekonomik
ve teknik gerekçeleri olmayan vergi affı ile özellikle matrah artırımı ve
varlık barışı uygulamalarına son vereceğiz.
( bu uygulamalara kapıyı kapatacak olan anayasaya yasaklayıcı hüküm koymak olmalıdır. )
• Vergi Cennetlerine yapılan ödemelerden stopaj alınması dâhil gerekli önlemleri alacağız.
( çözümün nasıl olacağını belirlenmiş olsaydı )
• Kayıt dışılıkla etkin bir şekilde mücadele edecek, kayıt dışılığı OECD
ortalamasının altına
indirecek,
bu mücadeleden elde edilecek kaynakları toplumun en kırılgan kesimlerini
desteklemek için kullanacağız.
( belirli verginin belirli hedefe özgülenmesi bugünkü kamu kaynak bulma ( maliye ) anlayışımıza göre pek olanaklı bulunmamakta.bütçenin genellik ilkesinin bozulması anlamına gelen bu öneri isabetli ve doğru gözükmemekte . toplumun en kırılgan kesimlerinin desteklemek istiyorsanız başvuracağınız mekanizma “ ÖZENDİRME KURUMU “ eliyle maddi ödeme yapmak olacaktır.)
• İhtisas
vergi dairesi sayısı ile çalışan sayısını artırmak ve dijital sistemlerden
etkin yararlanmak suretiyle vergi iade sürecini hızlandırarak iş dünyası
üzerindeki yükü azaltacağız
( vergi iade sürecinde nelerin yapıalcağı işlem olarak tanımlanmalı ayrıntısı belirlenmeli.ayrıca kamu maliye yönetiminin bu işlemi hangi sürede sonuçlandıracağı görev olarak yükümlendirici biçimde açık ve net olmalı.)
Vergi bölümünde yer almayan diğer bölümlerdeki vergi ile ilgili hükümler
Emlak vergisi ve değerli konut vergisini sahip olunan konut sayısına göre artan oranda uygulayacağız.
Temel ihtiyaç olan kadın hijyen ürünleri üzerindeki vergi yükünü azaltacağız
Spor ekipmanları üzerindeki vergi yükünü azaltacağız
Gençlere pasaportu ücretsiz verecek, yurtdışına çıkışta harç almayacağız.
Sanatçı gelirleri üzerindeki vergi yükünü hafifleteceğiz.
E-kitap’ta KDV’yi sıfırlayacağız.
Kültür
endüstrilerindeki vergi yükünü azaltacağız.
Halka açılmayı teşvik eden vergisel düzenlemeleri çeşitlendireceğiz.
Tarımda kullanılan mazotta ÖTV yükünü kaldıracak, gübre ve tohum maliyetinin yüzde 50’sini destek olarak geri vereceğiz.
Verginin neden teşvik/özendirme politikası aracı olmaması gerektiği
Bu çok temel aynı zamanda felsefi ve uygulamaya dönük bir konu.çok uzamadan yalın ve kısa sözlerle konuyu şöyle toparlayabiliriz.vergiyi tüm canlı kişi ve kurumlar ( ortaklıklar ) hiçbir özellik,ayırtedici nokta ve nitelik ayıklaması yapılmadan ödemelidir.ödemeyle kişi ve kurumlar ,gerçek birer yurttaş ve toplumun kurumu bilincini kazanarak yönetenlerden verginin nasıl harcandığı, yerinde harcanıp harcanmadığının hesabını sorabilir bilinci kazanmış olacaktır. Bu ödenen vergi, topluma kazandırdığı parasal yararınn çok üstünde hazine değerinde bir zenginlik katmış olacaktır.dolayısıyla vergi hem topluma toplumun maddi gönencine katkı yapmış olacak hem de topluma onun esenliği yolunda ödev ve görevinin bilincinde örnek yurttaş / örnek kurum armağan etmiş olacak.
Toplumun zayıf ,yoksul,güçsüz ve desteğe gereksinme duyan kişi ve kurumlarına nasıl katkı sunulacak?
Elbetteki yoksul ve yoksun kesimler maddi ve manevi desteklerle özendirilebileceği gibi hedeflenen koşulları sağlayan kişi ve kurumlar merkezi özendirme kurumu eliyle maddi / manevi olarak desteklenebilir.ödenmesi gereken vergiden teşvik tutarının düşülmesi/mahsup ediilmesi yerine doğrudan teşvik tutarının maddi olarak verilmesi uygulama olarak hem kolay hem basit hem de bir kişi veya kurumun belirli bir dönemde ne kadar tutarda bir teşvik aldığının çok kolay hesaplanması ve denetlenmesini olanaklı kılmış olacaktır.günümüzde kişi ve kurumlara bir yılda ödenen teşvik tutarını bilmek hiç de kolay değildir.bu teşvik tutarlarının farklı resmi kurumlarca dağıtılmasından ve farklı ölçütler aranmasından kaynaklanmakta sistem yamalı bohça gibi karmakarışık bir durumdadır.hedeflenen teşviğin amacına uygun uygulanıp uygulanmadığının denetlenmesi de hali ile çok sıkıntılı olmaktadır.yukarda açıkladığımız üzere verginin politika aracı olarak uygulamadan kaldırılması ile bu karmakarışıklığın yerini yalın.pratik ve adil bir yönetim süreci almış olacaktır.
Bu doğru önerme millet ittifakınca da görülmüş Sosyal yardım bölümünde
· “Farklı kurumlar tarafından gerçekleştirilen ayni ve nakdi yardımları tek çatı altında toplayacağız.
·
Farklı kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan
sosyal yardımların Bütünleşik Sosyal Yardım
Bilgi Sistemi’ne entegrasyonuna devam
edecek, sistemi sürekli biçimde güncel tutacak ve
etkili biçimde kullanacağız.
·
Geliri
belirli düzeyin altındaki ailelere gelirlerini insan onuruna yaraşır bir yaşam
sağlayacak
seviyeye yükseltmek amacıyla Devlet
tarafından aile bazında, hak temelli, arz odaklı ve ku-
rumsallaşmış bir yapıda “Gelir
Desteği” sağlayacağız
Hükümleri yer almıştır.
